ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ, ΟΙ ΤΕΛΕΤΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ

 

Ως τελετές μετάβασης ορίζονται οι πρωτόγονες εκείνες τελετουργίες που μετέφεραν συμβολικά και κυριολεκτικά το άτομο από την κοινότητα σε έναν ιερό ενδιάμεσο χώρο απομόνωσης με στόχο να επιστρέψει αργότερα με ανανεωμένη ταυτότητα. Ιερός ήταν έτσι ο ξένος, τον οποίο θα έπρεπε να υποδεχτούν και να φιλοξενήσουν. Ιερός ήταν ο νέος που έφευγε για το ταξίδι ενηλικίωσης και χανόταν μέσα στο δάσος για να βιώσει έναν συμβολικό θάνατο. Ιερή ήταν η λεχώνα, ιερή και η χήρα ή ο χήρος. Οι τελετές μετάβασης σύμφωνα με τον Van Gennep (Van Gennep, 1960) διαρκούσαν για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο και συνόδευαν την ζωή μέσα στην κοινότητα, προστατεύοντάς την από τις ξαφνικές και τραυματικές αλλαγές.


Η εξέλιξη του πολιτισμού έφερε μια αλλαγή στον τρόπο που οι κοινότητες βίωναν τις τελετές μετάβασης. Μια βάφτιση, ένας γάμος, μια κηδεία και η διεργασία του πένθους μέχρι την επιστροφή στην κανονικότητα και στην εξωστρέφεια, είναι τελετές μετάβασης που πραγματοποιούνται προσαρμοσμένες στον δικό μας πολιτισμό, δυτικό, βαλκανικό, ελληνικό κτλ. Το κυριακάτικο τραπέζι, οι γιορτές και τα γενέθλια είναι τελετές μετάβασης μέσα στην καθημερινότητα μιας οικογένειας. Η ώρα του φαγητού και της γιορτής είναι ιερά, προσπαθούν οι συμμετέχοντες να κρατήσουν –το κατά δύναμιν- τα προσωπικά τους πάθη μακριά από την οικογένεια.

Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να βιώνουν τα παιδιά πια τις τελετές ενηλικίωσης, μέσα από τις περιπέτειες ηρώων με γενικά και όχι ειδικά χαρακτηριστικά -του πρίγκιπα και της πριγκίπισσας, του αγρότη, του παιδιού που πρέπει να φύγει από το σπίτι και να χαθεί μέσα στο δάσος ή να περιπλανηθεί στην έρημο και τη θάλασσα για να επιστρέψει εν τέλει αλλαγμένο.


Στην σύγχρονη εποχή, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα, οι νέοι των καλών οικογενειών επιβαλλόταν μετά τις βασικές σπουδές τους να εκπαιδευτούν στον τρόπο του κόσμου, να μάθουν την ζωή ταξιδεύοντας, γνωρίζοντας άλλους πολιτισμούς και να επιτρέψουν ενήλικοι πια για να αναλάβουν θέσεις ευθύνης. Στη σημερινή εποχή υπάρχουν άραγε παρόμοιες τελετουργίες; Σκέφτομαι πως το ίδιο το ταξίδι είναι μια τελετή μετάβασης, είτε πρόκειται για ταξίδι αναψυχής, είτε για σπουδές στο εξωτερικό.

Οι νέοι αποχωρίζονται το πατρικό σπίτι, την ασφάλεια και προστασία της οικογένειας και για ένα χρονικό διάστημα που ορίζεται από το είδος του ταξιδιού πια, περιπλανώνται μόνοι ή με συντροφιά συνομηλίκων, βιώνουν νέες εμπειρίες, αποκλειστικά δικές τους για να επιστρέψουν αργότερα αν όχι σαν διαφορετικοί άνθρωποι, αλλά σίγουρα ανανεωμένοι. Ίσως για αυτό τα ταξίδια στη σημερινή εποχή που περισσότερες τελετουργίες αντικαθίστανται από τις μηχανιστικές σχέσεις και την τεχνολογία να διατηρούν μέσα στο συλλογικό ασυνείδητο μια τόση υψηλή θέση. Ο ταξιδιώτης στις περισσότερες κουλτούρες είναι «ιερός», το επίπεδο πολιτισμού μιας κοινωνίας κρίνεται από τον τρόπο που υποδέχεται και φιλοξενεί τους ταξιδιώτες. Ο ταξιδιώτης «μαθαίνει» έναν διαφορετικό πολιτισμό, αποκτάει γνώσεις, το μυαλό του ανοίγει και είναι δεκτικός σε περισσότερα ερεθίσματα. Η διαδικασία του ταξιδιού, η προετοιμασία έχουν επίσης έναν «ιερό» τελετουργικό χαρακτήρα, ο τρόπος αναζήτησης της πιο συμφέρουσας πτήσης, η αναζήτηση ξενοδοχείου, ο χάρτης της πόλης που θα επισκεφτεί κάποιος. Προετοιμάζει έτσι το σώμα και την ψυχή του για την μεγάλη εκείνη αλλαγή, την μετάβαση στο ξένο, το άγνωστο. Ίσως γι’ αυτό υπάρχουν και τόσο πολλοί άνθρωποι που φοβούνται όχι μόνο την ίδια τη μετάβαση, αλλά και τα ταξίδια γενικώς,  φοβούνται τα αεροπλάνα, τα πλοία, τα τρένα, φοβούνται να αφήσουν το σπίτι τους, νιώθουν ανασφάλεια στον ανοίκειο ξένο πολιτισμό.

 

Ίσως εν τέλει αυτό που φοβούνται περισσότερο να είναι η δική τους αλλαγή μέσα από αυτό το ταξίδι, η δική τους εμπειρία που δεν θα είναι ποτέ πια η ίδια.

 

by Μαρία Σούμπερτ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Μαρία Σούμπερτ γεννήθηκε το 1979 στο Μόναχο της τότε Δ. Γερμανίας. Μεγάλωσε και ζει στην Αθήνα.
Έχει σπουδάσει Θεατρολογία και Δραματοθεραπεία και έχει ολοκληρώσει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα του Παντείου Πανεπιστημίου «Πολιτιστική Πολιτική, Διοίκηση και Επικοινωνία».
Εργάζεται ως δραματοθεραπεύτρια.
Από το 1998 έχει μια σταθερή παρουσία στον χώρο του βιβλίου με μυθιστορήματα, παραμύθια και μεταφράσεις παραμυθιών από τα γερμανικά στα ελληνικά. Άρθρα της έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε εφημερίδες και περιοδικά.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *